Remexer Na Lingua

• - A LOE recolle claramente o obxectivo de capacitar para a comunicación nas dúas linguas oficiais na mesma medida, o que é imposíbel de lograr se non hai unha ampla presenza no ensino da lingua minorizada.
• - Como ten reiterado A Mesa, "a Carta Europea das Linguas rexionais e minoritarias incide particularmente no carácter positivo da diversidade lingüística, como un elemento de cohesión e de valor engadido para as sociedades democráticas e, por conseguinte, salienta a necesidade de adoptar estratexias de conservación, desenvolvemento e promoción do uso das linguas minoritarias e minorizadas. A Consellaría de Educación ten obriga de adaptar a lexislación galega á normativa europea que sinala que o ensino en Galiza debe ter como vehículo normal o galego. A Carta Europea das Linguas, aprobada por unanimidade durante o Goberno do PP, forma parte do ordenamento xurídico do Estado español."
• - Unha das competencias profesionais necesarias do profesorado é o desenvolvemento plurilingüe do alumnado, no marco dos obxectivos europeos, o que só se pode facer co dominio e uso escolar efectivo da lingua galega.
• - Apostar por un ensino bilingüe/plurilingüe (e o contexto que establece o decreto semella que é o mínimo dos mínimos para tal cousa) supón evidentes e contrastábeis vantaxes para o alumnado ao desenvolverse cognitivamente: mellora das destrezas psicolingüísticas e intelectuais e do pensamento diverxente, unha orientación analítica, unha maior sensibilidade ante os sinais do contexto social na comunicación..., e máis recursos e habilidades para a aprendizaxe de novas linguas. E na sociedade actual as competencias comunicativas desenvolvidas neste modelo de ensino son fundamentais. Aí están os estudos científicos de Herdina e Jessner, Cummis, etc. Só un dato: a avaliación do programa bilingüe de Quebec realizado por Lambert e Tucker en 1972 demostrou que o alumnado tiña iguais ou mellores resultados có monolingüe na lingua dominante, ademais de adquirir a minorizada; avaliacións europeas dos programas de inmersión de Cataluña recollen conclusións parellas.

ENGADIDO A 22/07/07: Manifesto Ensino en galego.

chúzame

Difícil papel o que nos agarda dentro das aulas de 1º e 3º da ESO, no ensino secundario, este próximo curso. Sabemos que teremos a obriga de concretar un currículo baseado en competencias, mais aínda non o coñecemos oficialmente (só o borrador-pdf-). Sabemos que teremos que desenvolver competencias básicas, mais carecemos de formación ao respecto. Sabemos que hai que decidir xa se se pon ou non libro de texto, e cal se se opta por empregalo, mais como apreciar a súa idoneidade a respecto do currículo? E sobre todo sabemos:

• que unha (outra) reforma nunca terá éxito se non hai un proceso participativo e experimental previo
• que nos imos enfrontar a un currículo-ficción: só pode ser un horizonte guía con vocación práctica se se debulla formativamente
• que un currículo baseado en competencias implica importantes cambios na práctica docente e un grao tan elevado de incerteza soe traducirse en mera adaptación formal (máis traballo para o profesorado para que todo siga igual)
• que os libros de texto, elaborados sen un tempo suficiente de reflexión e traballo, non responden aos cambios didácticos precisos
• que o vindeiro curso ten que ser de transición á forza, mais cara a onde se transita así?

Diante disto, por textos que non quede:

1. demandemos e organicemos formación colaborativa a este respecto nos propios centros (se falta, non hai verdadeira mellora da calidade educativa, e iso benefícianos a todos e todas)
2. demandémoslle á Inspección idéntico empeño na avaliación (transformadora) dos contextos adversos de ensino e, en xeral, das necesidades educativas có que pon na revisión dos aspectos formais
3. demandemos e experimentemos recursos para o traballo por proxectos, secuencias didácticas, obradoiros, tarefas... (iso si é facer un currículo innovador)
4. demandemos disponibilidade e fagamos emprego das tecnoloxías da información-difusión e comunicación (TIC): blogues, wikis, webquest... (sempre para a reflexión, a motivación, a creatividade, a análise crítica...)
5. se empregamos libro de texto (sempre cuestionados e agora máis prescindíbeis ca nunca, porén co sector editorial nunha situación delicada e coas familias dispostas a acollerse á gratuidade), que sexa un simple recurso, non armazón estruturante nin guía de actividades, e demandemos das editoriais bos materiais para o profesorado e da Administación maior apoio na súa elaboración.

[Imaxe tomada de http://photos1.blogger.com/blogger/2774/...]

chúzame

As novas regras de xogo no ensino, queirámolo ou non, veñen marcadas polas competencias (de xeito especial, polas básicas). Estas proveñen do mundo da competitividade laboral e responden aos intereses mercantís do Consello de Europa(1), cómpre non esquecelo, mais a súa continua reorientación (pdf) -por exemplo, filtrouse a agresiva competencia empresarial emprendedora- e adecuación ás diferentes realidades educativas pode tamén permitirnos unha substancial mellora do proceso de ensino aprendizaxe desde claves críticas e enraizadas na realidade galega.

Saber simplemente que as competencias básicas (pdf) -deste xeito no borrador do currículo galego LOE (pdf)- son un conxunto de habilidades que deben ser alcanzadas no ensino obrigatorio por todo o alumnado e que supoñen a posibilidade de usar funcionalmente os coñecementos en diferentes contextos, pode levar a pensar que nos achamos diante dun mero cambio terminolóxico que non vai implicar máis que unha adaptación formal. Agora ben, descubrir as súas finalidades integradoras e a condición esencial da súa efectividade, a existencia de situacións reais ou simuladas que esixan operacións mentais complexas para a realización de accións adaptadas, pon inmediatamente en cuestión certas dinámicas didácticas e obriga a procurar posíbeis alternativas.

A respecto diso, Joan Mateu enfía boa parte das cuestións fundamentais e abre algúns vieiros nestas estimábeis reflexións (pdf). Nelas deixa clara a idea de que o profesorado non está chamado a desempeñar unha función máis complexa, mais si a realizar un (custoso) cambio cultural docente. A sociedade actual (con saturación de información, coñecemento fragmentado...) imposibilítalle ao alumnado a comprensión da realidade e esta situación non se enfronta coa transmisión de coñecementos que caracterizou grande parte do ensino ata agora. A realidade, cada vez máis complexa, esixe a activación das habilidades(2), se temos claro que hai que formar cidadáns críticos que sexan quen de modificala.

Xa que logo, urxe o deseño de tarefas e modelos de actividades que creen contextos de realidade (complexos, ricos, variados) e oportunidades de desenvolvemento sistemático e conxunto de competencias. Xa non interesa, na aula de lingua, a abordaxe dunha ampla tipoloxía textual para realizar actividades con escasa ou nula ligazón, senón atender as múltiplas situacións dos principais ámbitos sociais (no sentido amplo: académico, laboral, lúdico, etc.) para, nelas, enfrontar o alumnado con problemas reais que esixan formular hipóteses, procurar, seleccionar e reelaborar información, planificar e revisar textos, reflexionar sobre a lingua e sobre a situación sociolingüística, etc. Outorgándolle predominio ao traballo colaborativo, concretando retos axustados, subministrándolle ao alumnado os materiais e recursos necesarios, adaptando a avaliación...

Como xa se sinalou aquí, algunhas tarefas de webquest están camiñando nesa dirección, mais debería ser a propia Administración educativa quen fomentase o debate, propiciase experiencias, orientase..., antes de "innovar por decreto". Cataluña ou Canarias, por exemplo, xa hai ben tempo que encetaron esa liña, máis ou menos acertada pero participativa.

_______

(1) As razóns económicas preceden as demais. É o Mercado Común o que esixe os Marcos Comúns de referencia. Segundo o obxectivo estratéxico do Cumio de Lisboa (2000), é preciso que os mercados de traballo europeos sexan globalmente accesíbeis, permitindo a libre circulación de man de obra, servizos, bens e capitais, para o que cómpre o dominio efectivo por parte da poboación de certas competencias básicas. E será no Consello europeo de Barcelona (2002) cando se propón a mellora do dominio desas competencias. Así, a Decisión 2241 do Parlamento Europeo e do Consello de 2004, relativa a un marco comunitario único para a transparencia das cualificacións, impulsará os instrumentos para a cualificación competencial á hora de acceder a un emprego ou de solicitar a admisión nunha actividade de aprendizaxe.
Para contextualizar máis os intereses ideolóxicos que ocultan as competencias, pode lerse esta lúcida análise, na que se sinala que:

A introdução da noção de competência constitui uma mudança no sentido ideológico, ou seja, no de diminuir os conhecimentos que hoje são apresentados pela escola, tendo em vista que estes não são úteis para a inserção no mercado de trabalho. Então, é preciso que a escola prepare de outra forma os futuros trabalhadores para a sociedade dita do saber. E essa forma é exatamente a da pedagogia das competências, considerando que esta permite uma formação flexível, polivalente, que atende às exigências imediatas, ou seja, a escola se ocupará de ensinar aquilo que terá utilidade garantida. E aí está a grande mudança, isto é, os conhecimentos deixam de ser importantes para se dar maior destaque ao savoir-éxecuter [saber executar], tendo em vista a compreensão de que as competências são sempre consideradas em situação, em ação. A formação do professor a partir do modelo de competências pode contribuir para a subordinação da educação ao racionalismo utilitarista do mercado.

(2) Iso son as competencias. Joan Mateu establece unha diferenciación cabal entre información, saber, coñecemento, capacidade, habilidade e competencia, marcando unha progresión na comprensión e relación activa coa realidade.

chúzame

Nova Escola Galega colgou na súa páxina o borrador dos novos currículos galegos. Que eu saiba, é o primeiro lugar no que se fan públicos (!?). En todo caso, comeza a revisión.

chúzame