Estamos a organizar o labor en 1º da ESO a través dun blogue da aula que poida recoller o marco de traballo, algunhas actividades e mais as tarefas dixitais realizadas con diversas ferramentas. Para este alumnado (e mesmo para as familias) é especialmente necesario ordenar todos os elementos cos que se xoga, e a nosa aula de Edmodo (que seguimos empregando) non permite facer iso.
Tamén botamos man dos -xa relativamente abundantes- materiais e propostas que comparten compañeiros e compañeiras desde os blogues da aula, verdadeira rede (que non repositorio) de recursos. Coma estes:
Unha opción que convén explorar como xénero de produción é a da exposición ou narración empregando a técnica de animación stop-motion. A incorporación de voz -que xa se producía no magnífico Orgullosos do noso, orgullosos do galego, do IES Pedras Rubias, por exemplo- dá moito xogo se contemplamos posibilidades nas aulas en conexión cos contidos traballados: presentar resultados de pequenas investigacións, exemplificar tipos textuais, ofrecer versións persoais de lecturas, ilustrar reflexións sobre a lingua… Con máis flexibilidade e axilidade ca ferramentas da rede como Showbeyond.
O protagonista da creación ten que ser o alumnado, claro, aínda que tamén podemos empregar esta técnica na achega de apoios ás tarefas. Eu en canto poida. Unha produción:
Nesa liña, teñen interese as propostas e exemplos de Slowmation. E unha ferramenta moi recomendábel para realizar este tipo de vídeos é SAM Animation, con demo gratuíto e manexabilidade sorprendente.
Con inseguridade ao estrearnos en 1º ESO, comezamos esta ambiciosa secuencia de traballo sobre o texto narrativo. As producións queremos publicalas neste espazo aberto que permite ver anotacións curtas dunha maneira moi áxil, en forma de libro, tanto na portada como ao abrir as creacións (polo de agora externas). Unha das ferramentas coas perdín o tempo nestes últimos días, mais que considero -se non falla o servidor- bastante interesante.
Comparto, coma sempre, estes materiais, coa intención tamén de abrir unha proposta de traballo colectivo, con participación de varios centros, ao redor das semblanzas e outros textos breves como os microrrelatos.
Do traballo colectivo da AS-PG e para o labor colectivo, vén de abrirse a rede socioeducativa Belvís, unha iniciativa máis que necesaria para impulsar o intercambio e os proxectos didácticos no ensino galego. Xa contabamos no ensino universitario con aplicacións deste tipo, como a rede da UVigo, mais non no obrigatorio.
Aínda que mellorábel, como todo, ofrece a calquera membro da comunidade escolar un espazo de interacción de noso e, para min o máis interesante, a posibilidade de abrir grupos, privados ou públicos, con ferramentas de produción e colaboración como o blogue, foro, marcadores, wiki e arquivos de moi distinto tipo. Velaquí o noso grupo docente.
Nesta mesma altura rematamos nós (ou encetamos) un proxecto ben distinto, mais tamén de creación de comunidades, a Rede lingua. Supón un paso máis na procura dun instrumento manexábel que lle permita ao alumnado crear o seu contorno de traballo na rede e desenvolver colectivamente proxectos de investigación e comunicación. En Rede Lingua pretendemos mergullarnos en varias secuencias didácticas con alumnado de 1º ESO.
Neste caso, aloxamos o software comunitario Oxwall, traducido practicamente ao 100% ao galego (unhas 2.800 cadeas), para ter o control pleno do sitio e superar as limitacións de Wall.fm. Deste xeito, evitamos a publicidade que incorpora ao pasar de 5 membros e a eliminación da comunidade cando fica inactiva, ademais de poder abrir múltiples redes (acéptanse propostas, por certo).
Rematamos a tradución (pouca cousa), adaptación e ampliación (esas non pequenas) dunha secuencia de traballo realizada por tres profes basc@s que nos deu bastante bo resultado en PDC. Recollemos basicamente a idea e os materiais, pero os recursos son distintos, claro, e engadímoslle unha presentación sobre a publicidade e unha serie de actividades sobre a contraargumentación.
Anda por aquí. Está feita coa ferramenta, ben recomendábel, Hype.
Desenvolvemos este trimestre en 1º de bacharelato unha pequena secuencia de actividades na rede sobre a literatura dos Séculos Escuros e do Rexurdimento, intentando atender os textos e o seu contexto. Tratábase de que o alumnado realizase, partindo dunha escolma (súa e argumentada), unha proposta de traballo coas TIC dun poema, achegando apoios para a súa comprensión. Proposta que logo poderían facer efectiva outr@s compañeir@s.
Os resultados en xeral non son malos, porque boa parte do alumnado aproveitou as orientacións e oportunidades para revisar o feito, para evitar simples copias e translacións, para mergullar algo no contexto sen ficar no obvio. Unha escolma das producións presentámola na nosa revista dixital. Aquí estamos a xuntar agora o fundamental do traballo, cos textos e os seus complementos.
Mais, e a pesar de que custou ao comezo, o mellor da experiencia é o labor dentro da rede comunitaria, tanto polo apoio e a retroalimentación constante como pola práctica da lingua no ámbito do intercambio dixital. Iso si, require unha dedicación por parte do/a profe non pequena precisamente e nesas horas nas que seica non traballamos, claro. Neste caso, empregamos os comentarios nos diferentes muros, as mensaxes persoais internas e o chat público e mais o privado para que fluíse a información, e había que atender todo; alén diso, ofrecíaselles aos mozos e mozas a avaliación, seguindo os criterios acordados, nunha páxina específica que se actualizaba continuamente.
Por certo, grou.ps deixa bastante que desexar no que se refire aos avisos de intervencións, pois non hai forma de que advirta dos comentarios no muro persoal ou das reedicións. Tamén por iso, precisamos unha alternativa propia.
Sen dúbida, a elección do libro de texto é unha das decisións que crea máis controversia nos centros. Aínda tendo como centrais os aspectos pedagóxicos, son moitos os factores que entran en xogo e deberiamos contar cuns criterios compartidos baseados no currículo á hora de facer a escolla, mesmo asumindo que o máis importante é o uso que lle saibamos dar ao libro. E, se ben é certo que resulta máis cómodo decidir por exclusión tras unha cata máis ou menos extensa, cómpre debullar un pouco eses criterios para facernos máis conscientes do valor desta ferramenta e das necesidades que haberá que atender.
Sabemos tod@s que o máis acaído é prescindir do libro de texto, pois este nunca pode integrar suficientemente os diversos elementos da aprendizaxe, mesmo que sexa dixital, nin permite adecuar as propostas ao contexto real. O ideal é o traballo con proxectos que teñan sentido para o alumnado (facer un estudo para enfrontar carencias sociais do contorno, realizar un informe para presentar -realmente- á prensa, elaborar unha guía na web que sexa útil para os demais, crear un vídeo para un evento programado no centro ou fóra del, etc.), sen obviar a reflexión e sistematización. Iso mesmo, con implicación de varios departamentos, pretendemos deseñar nesta altura no meu centro para 1º ESO e é un labor verdadeiramente ilusionante. Mais iso é o ideal; a realidade soe ser moi outra.
Velaquí, entón, a nosa escolma de criterios que cremos axustados ao que pode dar de si un libro didáctico. Evidentemente, non se trata de avaliar o labor dos e das compañeiras que crean o material -sempre admirábel-, senón a proposta didáctica da editorial.
As unidades teñen xustamente unidade e coherencia grazas ao traballo dun xénero textual ou a conexións parellas, evitando a atomización. Secuéncianse os contidos segundo as necesidades de uso e non seguindo criterios filolóxicos.
Ofréceselle ao alumnado ao comezo da cada unidade os obxectivos principais e os criterios de avaliación.
Posibilítase coa achega de criterios a autoavaliación do traballo realizado.
Contén propostas de construción textual e guíase o proceso (contextualización, planificación…) con apoios.
Inclúense tarefas relevantes (en proxectos ou traballos) con actividades de investigación, selección, análise, organización, integración, presentación… de contidos.
Apréciase progresión nos procedementos e nas destrezas necesarias.
Os contidos conceptuais son os xustos, sen excesos nin lagoas.
A exposición de contidos é clara e non contén inexactitudes. Preséntanse ben as causas, sobre todo as históricas.
Hai un marco de referencia propio no que se liga o galego co universal.
Intégranse (a través de textos, imaxes, recursos…) as producións e situacións de fortaleza da lingua: música actual, creación na rede, presenza nas tecnoloxías, etc.
A reflexión gramatical baséase na indución ou inferencia sobre os usos textuais.
Os conceptos gramaticais son os adecuados aos tipos e xéneros textuais traballados e encamíñanse á mellora da comprensión e expresión.
Incorpóranse textos reais, atractivos e de distintos ámbitos e xéneros.
A complexidade dos textos é a adecuada para a idade do alumnado.
Inclúense abondos textos orais (no soporte pertinente, non transcritos) incorporados ao labor na aula.
Concédeselles suficiente relevancia ás actividades de produción oral: intercambio de ideas, xéneros radiofónicos e audiovisuais, xogos de expresión, exposición de resultados de tarefas, etc.
Trabállanse os condicionamentos do uso e valoración sociais da lingua.
Afróntanse a través de dinámicas as necesidades de superación dos prexuízos lingüísticos actuais.
Facilítase a reflexión e a procura de alternativas ante as mensaxes sociais discriminatorias.
A educación literaria parte dos textos integrando produtivamente o contexto.
Hai propostas de (re)creación de textos literarios baseadas nos seus recursos.
Fanse suxestións e guías de lectura de proveito.
Hai achegamento a outras linguaxes estéticas, ademais da literaria.
Intégranse as competencias básicas con actividades cooperativas, orientacións para a lectura crítica da realidade, manexo das TIC… en procesos de traballo, non como simple anexo.
A presentación e o deseño son funcionais, motivadores e atraentes.
Sen dúbida, a elección do libro de texto é unha das decisións que crea máis controversia nos centros. Aínda tendo como centrais os aspectos pedagóxicos, son moitos os factores que entran en xogo e deberiamos contar cuns criterios compartidos baseados no currículo á hora de facer a escolla, mesmo asumindo que o máis importante é o uso que lle saibamos dar ao libro. E, se ben é certo que resulta máis cómodo decidir por exclusión tras unha cata máis ou menos extensa, cómpre debullar un pouco eses criterios para facernos máis conscientes do valor desta ferramenta e das necesidades que haberá que atender.
Comentarios recentes